E-Ticaretin Gizli Maliyeti: İade Lojistiği Üretim Maliyetini Katlıyor
Günümüzün dijitalleşen dünyasında, tek bir tıkla alışveriş yapma kolaylığı, beraberinde önemli bir lojistik zorluğu getiriyor: iade ekonomisi. Tüketiciler için sunduğu konforun ardında, hem işletmelerin operasyonel maliyetlerini artıran hem de çevre üzerinde ciddi bir yük oluşturan karmaşık bir süreç yatıyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen bu iade ekonomisinin hem ekonomik hem de ekolojik boyutlarını mercek altına aldı.
Üretimden Daha Pahalı Bir Süreç: İade Lojistiği
Dr. Pala’nın vurguladığı gibi, birçok durumda bir ürünün iade süreci, o ürünün tek birim üretim maliyetini dahi aşabiliyor. Bu durum, işletmeleri zorlu kararlar almaya itiyor. Geri dönen ürünlerin yeniden satışa sunulması için gereken toplama, taşıma, kalite kontrol ve yeniden paketleme gibi adımlar, beklenenden çok daha yüksek operasyonel maliyetler yaratabiliyor. Bu maliyet baskısı altında kalan bazı firmalar, iade edilen ürünleri tekrar raflara koymak yerine imha etme yoluna gidebiliyor. Bu da hem ekonomik bir kayıp hem de ciddi bir israf anlamına geliyor.
Tersine Lojistiğin Çevresel Etkisi: Görünmez Karbon Yükü
Çevrimiçi alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketiciler için hayatı kolaylaştıran iade süreçleri, ‘tersine lojistik’ olarak adlandırılan ve sektör için büyük bir sınav niteliği taşıyan bir alan haline geldi. Özellikle giyim sektöründeki yüksek iade oranları, bu konuyu daha da önemli kılıyor. Dr. Pala, özellikle ‘beden uyuşmazlığı’ gibi yaygın iade nedenlerinin, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi bir çevresel kirliliğe yol açtığını belirtiyor.
Tek Bir İadenin Yolculuğu ve Karbon Ayak İzi
Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, basit bir işlem gibi görünse de aslında pek çok adımı barındırıyor. Dr. Pala, bu süreci şöyle özetliyor: “Bir ürünün müşteriden depoya geri dönüşü; toplama, taşıma, kalite kontrol, yeniden paketleme ve stoklama gibi çok katmanlı bir süreci tetikliyor.” Bu süreçte harcanan enerji ve oluşturulan karbon salımı göz ardı edilemez boyutlara ulaşıyor. Moda perakendeciliğinde, bir ürünün iade sürecinde oluşan karbon emisyonunun, ilk sevkiyat sürecindeki emisyonu aşabileceği belirtiliyor. Tüketicinin sadece birkaç tıklamayla gerçekleştirdiği ‘uymazsa iade ederim’ kararı, aslında arka planda büyük bir çevresel maliyet oluşturuyor ve bu durum, iade ekonomisinin sürdürülebilirlik açısından yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.
Çözüm Stratejik İyileştirmede Yatıyor
Dr. Melisa Özbiltekin Pala, bu karmaşık sorunların üstesinden gelmenin yolunun stratejik iyileştirmelerden geçtiğini vurguluyor. Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve etkin bir şekilde yönetilmesiyle risklerin minimize edilebileceğini belirtiyor. Taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlarla, hem operasyonel verimliliğin artırılabileceği hem de sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşabileceği ifade ediliyor. Doğru yönetilen bir tersine lojistik sistemi, hem işletmelerin maliyetlerini düşürebilir hem de çevre üzerindeki olumsuz etkileri azaltabilir.
